[1] Goudswaard, A., Oosterhout, J., van Rhijn, G., Verhoef, H., & van den Bergh, R. (2024). Verkenning van de mogelijkheden voor arbeidsondersteunende technologie in de bouw. TNO, Leiden. https://regionaalbouwenaanhumancapital.nl/wp-content/uploads/2024/03/ TNO-Verkenning-Arbeidsondersteunende-Technologie-in-de-bouw-online.pdf. [2] Bijvoorbeeld https://www.tno.nl/nl/newsroom/2020/11/waar-staan-we-exoskeletten-fysiekzwaar/ en https://www.ew-installatietechniek.nl/artikelen/ robotpak-als-oplossing-voor-zwaar-fysiek-werk. [3] Urban machine: https://urbanmachine.build/themachine. [4] Digitale werkinstructies: https://www.tno.nl/nl/ newsroom/papers/digitale-werkinstructies/. [5] In ontwikkeling, bij interesse is het mogelijk om hier aan te melden: https://fasttrack.tno.nl/activiteiten/doe-mee-eenvoudige-beta-test/. [6] Meer informatie over het bredere programma: https://toekomstbestendigeleefomgeving.nl/; human capital aanpak binnen dit programma: https://regionaalbouwenaanhumancapital.nl/. TNO heeft veel onderzoek op dit terrein uitgevoerd[2]. Exoskeletten kunnen effectief zijn in het terugdringen van de fysieke belasting, maar een goede fit tussen het exoskelet, de persoon en de taak is nodig. In de praktijk is deze dikwijls niet aanwezig. Na demontage worden materialen gesorteerd en klaargemaakt voor hergebruik, bijvoorbeeld door ze schoon- en spijkervrij te maken. Dit zijn veelal monotone repetitieve werkzaamheden. Enerzijds biedt dit werk kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, anderzijds is automatisering een logische stap om zwaar en eentonig werk aan te pakken, geeft onder meer Adex Groep aan. Daarbij is een ontspijkerfunctionaliteit, zoals bij de Urban Machine[3] volgens Heezen BV en Lagemaat essentieel. OP ZOEK NAAR ‘DEMONTEERHEREN’ Het vinden en behouden van ervaren vakmensen met de juiste vaardigheden en zorgvuldige instelling (de demonteerheren, zoals Boy Limmen ze noemt) is een grote uitdaging in de circulaire sloopsector. Door de vergrijzing en uitstroom van ouderen wordt dit tekort de komende decennia verergerd. Alle bedrijven besteden daarom veel tijd aan kennisoverdracht en bijscholing. Heezen BV doet dit bijvoorbeeld door ervaren en onervaren medewerkers aan elkaar te koppelen. Waar kennis, taal of cognitieve vaardigheden een beperking vormen in het vinden van personeel of in het foutloos uitvoeren van werk, kunnen digitale technologieën uitkomst bieden. Lagemaat heeft in, samenwerking met Werkleerbedrijf Lucrato, een pilot uitgevoerd om via vertaaloortjes veiligheidsinstructies te geven aan medewerkers die niet of onvoldoende Nederlands spreken. De uitkomst van deze pilot was dat het structureel dragen van vertaaloortjes op de bouwplaats consequenties voor de veiligheid heeft. Een ander soort technologie is digitaal aangeboden werkinstructies[4]. Als deze op het juiste moment worden gegeven, werken digitale werkinstructies kwaliteit verhogend en kunnen minder ervaren werknemers complexe taken kunnen uitvoeren3. Dat kan via geavanceerde AR-brillen, die onder meer als voordeel hebben dat je beide handen vrij hebt voor uitvoering van de taak. Nadelen zijn echter de prijs en hun kwetsbaarheid in sloopomgevingen. Geen van de geïnterviewde bedrijven maakt momenteel gebruik van AR-toepassingen en geeft aan zich hierop te willen oriënteren. Een alternatief is het toegankelijk maken van stap-voor-stap werkinstructies voor complexe demontages op mobiele apparaten of tablets, bijvoorbeeld via een QR-code. Snel instructies maken kan bijvoorbeeld met Instant Instructions[5], een app die werkt op basis van eenvoudige uitlegvideo's. Dit kan nuttig zijn voor het sneller inwerken van medewerkers en het borgen van kennis. Lagemaat ziet wel wat in het gebruik van AI en digitale werkinstructies om het proces te verbeteren. CONCLUSIE Circulair afbreken is arbeidsintensiever dan regulier slopen, daarover is geen twijfel. Efficiënt werken en de beperkte pool van arbeidskrachten optimaal inzetten zijn dus van belang. Dat betekent blijven zoeken naar procesoptimalisaties; die zijn door goed kijken en luisteren dikwijls ook zonder techniek mogelijk. De inventarisatiefase verdient volle aandacht, zeker de combinatie van scanning technieken en AI. Dit kan tussentijdse opslag vermijden en arbeidsuren besparen. Een digital twin of gebouwpaspoort kan helpen bij de planning van mensen en middelen door gegevens toe te voegen over gewicht, aantallen, benodigde middelen en personeelsbehoeften. Technologie kan worden ingezet om het werk toegankelijker en aantrekkelijker maken voor groepen die nu door de zware omstandigheden of vereiste vaardigheden niet kiezen voor de bouwsector. Digitale werkinstructies kunnen de informatie stap voor stap en bovendien intuïtiever weergeven op de plek waar het nodig is. Het fysieke aspect van het werk zal voorlopig lastig op te lossen blijven, maar technologieën zoals slooprobots en exoskeletten kunnen een rol spelen in het verlichten of overnemen van zware taken, waardoor personeel duurzamer ingezet kan worden. Wellicht biedt dit kansen om naast demonteerheren, ook meer demontagedames in te zetten. Box: Methode Voor dit onderzoek zijn zes interviews afgenomen met bedrijven die onder andere actief zijn in circulair slopen en demonteren. Deze bedrijven zijn geselecteerd uit het netwerk van TNO en dat van de branchevereniging voor sloopaannemers en asbestverwijderingsbedrijven (VERAS). De interviews zijn online afgenomen en duurden maximaal één uur. De interviews richtten zich op onderwerpen als het werkproces en arbeid gerelateerde uitdagingen. Ook is gevraagd naar de (mogelijke) inzet van technologieën. Dit onderzoek vindt plaats in het kader van een innovatieprogramma gericht op verduurzaming van de bouw.[6] Foto 3. Rupsvoertuig voor transport van zware materialen. Bron: Boy Limmen Sloopwerken (© Maarten Lemmens Honig). 32 BOUWBELANG | NUMMER 1 - 2025 UITGELICHT ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=