NR 3 -SEPTEMBER 2025 Pagina 37-42 Met hout de hoogte in Woongebouw SAWA is houtbouw op ongeëvenaarde schaal Friso de Zeeuw Voorzitter Adviescommissie STOER over rapport en de kansen Uitgelicht Checklist voor natuurinclusief bouwen Duurzaam bouwen met Drentse nuchterheid PLATFORM VOOR BOUW & INFRA Passie voor dakwerk Daniëlle en Paul Hulsing gaan niet voor snelle meters, maar voor ambacht
3 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG INHOUD BOUW BELANG Cover Bouwmij Hendriks uit Assen is al meer dan 100 jaar actief in de regio. Voor woningcorporatie Actium worden momenteel 96 duurzame appartementen gebouwd. Daarin gaat de Drentse aannemer stapje voor stapje samen met de opdrachtgever mee richting klimaatneutraal bouwen en wonen. 21 18Tijd nemen voor kwaliteit Daniëlle en Paul Hulsing houden van ambachtelijk vakwerk op het dak en nemen daar ook de tijd voor. “Geen snelle meters, wij nemen de tijd die nodig is.” 14Eenvoudig aanbesteden De provincie Drenthe won dit voorjaar de MKB INFRA AanbestedingsAward. Door de aanbesteding zo eenvoudig mogelijk te maken, krijgt het mkb volop kansen. 24 Legaal stroom aftappen Aannemer Wallaard gebruikte stroom van de Rotterdamse ‘Bikinilijn’ om in Hoek van Holland emissieloos nieuwe natuur te creëren. 26Met hout de hoogte in Met een hoogte van 50 meter is de Rotterdamse woontoren SAWA houtbouw op een voor Nederland ongeevenaarde schaal. Verder in dit nummer 05 Voorwoord Riek Siertsema 05 colofon 06 Nieuws 09 Column Corry Verhoeven 29 Column Joost Haest 30 Uitgelicht: Checklist voor natuurinclusief bouwen 36 Column Geert Hilferink IN DEZE UITGAVE 37 CASUSSEN VOORGELEGD AAN BELASTINGDIENST 41 HOGERE BOETES VOOR UITBUITING 42 UITBREIDING AANTAL BEROEPSZIEKTEN Friso de Zeeuw over STOER Emeritus hoogleraar Friso de Zeeuw kent de onzekerheden die horen bij het adviseren van de overheid. Dat bewijst zijn werk als voorzitter van de Adviescommissie STOER. “Bij een nieuw middenkabinet is het over en uit.” 10 PLATFORM VOOR BOUW & INFRA JAARGANG 17 - NUMMER 3 - SEPTEMBER 2025
SlimFix RenoTwin Leverbaar met handige kopgeveloverstekvoorziening Leverbaar met geïntegreerde Avi-nestkast www.isobouw.nl/SlimFixRenoTwin CONSTRUCTIEF STERK DAMPOPEN CIRCULAIR CONSTRUCTIEF STERKE NA-ISOLATIE • Oude, doorgezakte daken worden weer mooi recht. • Vrijdragende constructieve montage. • Water-/luchtdichte, dampopen isolatieschil. • Hoge RC-waarden t/m 9 (BCRG-ISSO gecertificeerd). • Leverbaar met geïntegreerde maatwerkoplossingen (bijv. overstekvoorziening, Avi-nestkast). • GRATIS nokafschuining en/of gootdetail t.b.v. afschuifregel. • Circulair: Indien gewenst kan restmateriaal retour genomen worden voor hergebruik.
BB_05-2022.indd In de strijd tegen schijnzelfstandigheid heeft de bouw- en infrasector het afgelopen jaar grote stappen gezet. Meer dan 5.000 zzp’ers zijn als werknemer in dienst getreden bij een bedrijf en vallen daarmee onder de zekerheid van een cao. Vooral in de sloopsector, steigerbouw en voegwerk verdwenen zo schijnzelfstandigen. Deze mooie vooruitgang staat echter wel onder druk. Vooral het opheffen van het marktteam bij de Belastingdienst baart ons grote zorgen. De instroom van voormalige zzp’ers in de cao laat volgens Aannemersfederatie Nederland Bouw & Infra zien dat bedrijven bewust kiezen voor zekerheid, sociale bescherming en eerlijke arbeidsvoorwaarden. Het gaat niet om één segment, maar om een brede beweging door de hele keten, waaronder ook onze achterban. Verscheidene aangesloten brancheorganisaties hebben zich actief ingezet om hun leden zo goed mogelijk te informeren en adviseren. Goed voorbeeld daarvan is Gebouwschil Nederland dat verschillende casussen liet toetsen door de Belastingdienst. Verderop in deze uitgave leest u daarover in GAzet een artikel. Bovatin deed eerder hetzelfde. Daarmee tonen we als gespecialiseerde aannemers initiatief en verantwoordelijkheid. De Belastingdienst en de overheid lijken nu echter af te haken. Terwijl er behoefte is aan continuïteit en duidelijkheid. Bovendien hangt het plan van toenmalig staatssecretaris Van Oostenbruggen boven de markt om per 2026 het marktteam van de Belastingdienst op te heffen. Daarmee valt de basis van handhaving weg. Handhaving die juist zo belangrijk voor de strijd tegen schijnzelfstandigheid. Daarnaast hebben we te maken met een demissionair kabinet, Tweede Kamerverkiezingen en een formatieperiode om tot een nieuw kabinet te komen. Onzekerheid, terwijl mkb-aannemers snakken naar continuïteit. We doen dan ook een dringende oproep aan de politiek en de Belastingdienst om het marktteam in stand te houden en de handhaving van de regels beter zichtbaar te maken. Laat zien dat de bonafide bedrijven kunnen ervaren dat de overheid eerlijke arbeid beschermt. Dat vraagt voldoende capaciteit bij de Belastingdienst, maar bovenal een betrouwbare overheid. Regels zonder handhaving zijn een lege huls die een gelijk speelveld ondermijnen. Het wordt tijd dat Den Haag laat zien dat zij dat gelijke speelveld omarmt. Riek Siertsema, voorzitter Aannemersfederatie Nederland COLOFON VOORWOORD Betrouwbare overheid 5 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG © 2025. Nederlandse HandelsUitgaven. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevens-bestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgever en auteurs verklaren dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste geweten is samengesteld. Evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/ of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Gebruikers van deze uitgave wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren. PLATFORM VOOR BOUW & INFRA BouwBelang verschijnt vier keer per jaar in de maanden maart, juni, september en december in een oplage van 10.000 exemplaren. UITGEVER Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra De Smalle Zijde 20A, 3903 LP Veenendaal Telefoon: (0318) 544 900 E-mail: secretariaat@aannemersfederatie.nl www.aannemersfederatie.nl ONTWIKKELING EN REALISATIE Nederlandse HandelsUitgaven Keulenstraat 8J, 7418 ET Deventer Telefoon: (0570) 861007 E-mail: hugo@handelsuitgaven.nl www.handelsuitgaven.nl BLADMANAGEMENT Frank de Groot REDACTIE Geert Hilferink (hoofdredacteur) E-mail: Geert@bouwbelang.com Arie Grevers Frank de Groot Hans Fuchs Henk Wind REDACTIEADRES Nederlandse HandelsUitgaven Postbus 2273, 7420 AG Deventer E-mail: redactie@bouwbelang.com COÖRDINATIE Rielèn van der Hoek FOTOGRAFIE Kees Stuip , Marcel Krijger, Anrie Trappenburg VORMGEVING EN PREPRESS Ronald Wientjes, Create-by ADVERTENTIE-EXPLOITATIE Nederlandse HandelsUitgaven Hugo Arends Telefoon: (0570) 861007 E-mail: advertentie@bouwbelang.com ABONNEMENTEN, ADRESWIJZIGINGEN, EN OPZEGGINGEN E-mail: info@bouwbelang.com DRUK Damen Drukkers Postbus 14 4250 DA Werkendam
Aannemersfederatie verwelkomt Cumela als lid Cumela, de brancheorganisatie voor mkb-ondernemers in groen, grond en infra, heeft zich aangesloten bij Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra (AFNL). Hiermee verwelkomt de Aannemersfederatie een grote brancheorganisatie binnen haar geledingen. De aansluiting is mede een gevolg van de fusie tussen MKB INFRA en Cumela. het buitengebied. Samen met de leden zet Cumela zich in voor een sterke en gezonde sector waarin ruimte is voor vernieuwing en innovatie en waar de ondernemers maatschappijbreed worden herkend, gewaardeerd en geaccepteerd. De brancheorganisatie ondersteunt de lidbedrijven met individueel advies en collectieve belangenbehartiging en biedt dienstverlening van verzekeringen tot opleidingen en trainingen. Met de aansluiting bij Aannemersfederatie Nederland wil Cumela de belangenbehartiging en dienstverlening voor de leden nog verder versterken. Cumela vertegenwoordigt de belangen van ruim 2.000 ondernemers die actief zijn in de buitenruimte. Samen beschikken zij over zo’n 70% van het verplaatsbare materieel in Nederland, van kranen en shovels tot landbouwmachines. Binnen de aangesloten bedrijven zijn 60.000 medewerkers werkzaam. De sector is goed voor een gezamenlijke omzet van ruim 8 miljard euro per jaar. Het merendeel van de leden bestaat uit mkb-familiebedrijven, veelal gevestigd in KRACHTENBUNDELING ESSENTIEEL De fusie tussen Cumela en MKB INFRA is een belangrijke stap in het versterken van de gezamenlijke belangenbehartiging voor mkb-bedrijven in de groen-, grond- en infrasector. In een tijd waarin Nederland voor grote maatschappelijke opgaven staat, zoals de energietransitie, woningbouw, stikstofaanpak en waterveiligheid, is de bundeling van krachten essentieel. Met de fusie is binnen Cumela een vierde sectie 'MKB INFRA' aan de vereniging toegevoegd. Philip van Nieuwenhuizen, jarenlang voorzitter-directeur van de zelfstandige brancheorganisatie MKB INFRA is voorzitter van het nieuwe Sectiebestuur en neemt daarnaast zitting in het hoofdbestuur van Cumela en het bestuur van de AFNL. 6 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025 Nieuws en achtergronden kunnen, eventueel voorzien van foto (digitaal beeld minimaal 300 dpi), worden gestuurd naar: redactie@bouwbelang.com of naar: Nederlandse HandelsUitgaven, Postbus 2273, 7420 AG Deventer NIEUWS
7 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG Orderportefeuilles bouw stijgen licht ■In de woningbouw nam de orderportefeuille in juni met 0,1 maand af en kwam uit op 14,1 maanden werk. De gemiddelde werkvoorraad in de utiliteitsbouw nam licht toe met 0,1 maand tot 11,1 maanden. De gemiddelde werkvoorraad in de totale burgerlijke- en utiliteitsbouw is in juni stabiel gebleven op het niveau van 12,9 maanden. Dit blijkt uit de conjunctuurmeting in de bouwnijverheid van juli 2025 van het EIB. In de totale grond-, water- en wegenbouw zijn de orderportefeuilles in juni met 0,4 maand gestegen tot 9 maanden werk. In de grond- en waterbouw nam de gemiddelde orderportefeuille toe met 0,6 maanden tot 9,9 maanden werk. In de wegenbouw steeg de gemiddelde werkvoorraad met 0,2 maand tot 8,3 maanden. De gemiddelde orderportefeuille in de totale bouwnijverheid nam ten opzichte van mei met 0,1 maanden toe tot 11,4 maanden werk. Vier op de tien bouwbedrijven gaven in die periode aan belemmeringen te hebben ondervonden bij de productie, waarvan ruim de helft liet weten zowel personeelstekorten als productiebelemmering te ervaren. Daarnaast gaf een op de tien bouwbedrijven aan een gebrek aan orders te hebben. De productie is in de afgelopen drie maanden bij ongeveer 40% van de bedrijven toegenomen, terwijl ruim 5% een afname zag. Van de bouwbedrijven beoordeelde ruim een kwart de orderpositie als groot, terwijl ongeveer 10% van de bedrijven de orderpositie klein noemde. PERSONEELS- EN PRIJSSTIJGING Van de voor de conjunctuurmeting ondervraagde bedrijven verwacht 30% dat hun personeelsbezetting in de komende drie maanden zal toenemen. Iets minder dan 5% verwacht een kleinere bezetting. In de bouwnijverheid verwacht bijna 40% van de bedrijven een prijsstijging in de komende drie maanden. Het Economisch Instituut voor de Bouw voert de conjunctuurmeting maandelijks uit in opdracht van de Europese Commissie. Ongeveer 250 aannemingsbedrijven met meer dan tien personeelsleden doen mee aan het onderzoek ■Nadat Yifei Yu afgelopen voorjaar de voorronde van de EDA-Award won, was de TU Twente-student in juni op Europees niveau weer succesvol. Tijdens de EDA conventie in Venetië sleepte hij de EDA Circulair Economy Award in de wacht. Ook in internationale jury was zeer onder de indruk van zijn Circularity Information Platform (CIP). Met behulp van dit digitale platform, dat vraag en aanbod van herbruikbare materialen aan elkaar koppelt, wordt een belangrijke stap naar een circulaire bouweconomie gezet, zo oordeelde de jury in Venetië. Voorafgaand aan de EDA-ledenvergadering, kregen de finalisten de kans om hun projecten te presenteren. Yifei Yu vertegenwoordigde Nederland en in zijn presentatie Circular Construction Ecosystems lichtte hij zijn innovatieve digitale platform toe. Bij de bekendmaking van de winnaar nam Yifei Yu trots de EDA Circular Economy Award 2025 in ontvangst. Hij liet weten zich ook in de toekomst verbonden te blijven voelen met de sloopsector, onder andere via zijn rol als docent aan de Universiteit Twente. Brancheorganisatie VERAS bedankte Yifei Yu voor zijn inspirerende inzet en representatie van Nederland op het Europese podium. Circulair platform wint ook Europees goud
8 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025 ■Huizen met lage energielabels dreigen achterop te raken als het gaat om de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Datzelfde geldt voor starters met weinig financiële draagkracht. Dit kan er volgens ABN AMRO voor zorgen dat Nederland de Europese energie-efficiëntiedoelstellingen voor 2030 uiteindelijk niet gaat halen. De verduurzaming van de Nederlandse woningmarkt boekt weliswaar voortgang, voor huizen met een laag energielabel (F of G) geldt dat niet. In een toelichting op de nieuwe Woningmarktmonitor schetst de bank dat deze woningen vaak technisch complex of economisch onaantrekkelijk zijn om te verduurzamen. Dat speelt vooral een rol bij eigenaren met een lager inkomen en starters. Dit kan het behalen van alle EU-doelstellingen voor 2030 bemoeilijken, zo waarschuwt de bank. In de Woningmarktmonitor meldt ABN AMRO te verwachten dat het gemiddelde energieverbruik van woningen in 2030 met bijna 18% is gedaald ten opzichte van 2020. Daarmee zou Nederland voldoen aan de aangescherpte eisen uit de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD). OVERHEIDSBELEID ZORGT VOOR OBSTAKELS Andere obstakels die ABN AMRO ziet op weg naar het halen van de verduurzamingsambities komen voor rekening van de overheid. Recente beleidswijzigingen kunnen het tempo van verduurzaming aanzienlijk afremmen. Voorbeelden daarvan zijn het schrappen van de plannen voor verplichte hybride warmtepompen vanaf 2026 en het beëindigen van de salderingsregeling voor zonnepanelen in 2027. Volgens de bank blijft uitbreiding van warmtenetten een belangrijke aanjager van het nationale beleid, maar ook de hoge aansluitkosten vormen een hoge drempel voor grootschalige projecten. Hiervoor worden wel aanvullende maatregelen waaronder subsidies en prijsplafonds onderzocht, maar de vraag of en op welke termijn die beschikbaar komen, is onzeker. Slechte labels blijven achter in verduurzaming Foto: Canva ■De nieuwbouwsector heeft volgens NEPROM, de brancheorganisatie van projectontwikkelaars, weinig aan de versoepelde regels voor stikstofuitstoot bij verduurzamingsprojecten, die het demissionaire kabinet naar buiten bracht. Volgens het plan hoeft er geen nieuwe natuurvergunning aangevraagd te worden voor verduurzamingsprojecten waarbij de stikstofuitstoot met minimaal 30 procent Nieuwbouw profiteert niet van stikstofplannen daalt. De functie moet daarbij wel hetzelfde blijven, zonder uitbreiding. Tijdens de bouwwerkzaamheden mag de stikstofuitstoot drie jaar lang flink hoger zijn, daarna moet die permanent omlaag. De maatregel gaat niet gelden voor het ombouwen van oude kantoren tot woningen. NEPROM laat weten dat nieuwbouw meestal niet onder deze mogelijke nieuwe vrijstelling valt. Nieuwbouw is gasloos en daardoor al stikstofarm. Daarnaast vormen strenge regels en bezwaarprocedures een obstakel voor nieuwbouwprojecten. Voor de verduurzaming van bestaande woningen kunnen de soepele regels wel voordelen opleveren, zo stelt de brancheorganisatie in een verklaring. Bijvoorbeeld bij grootschalige na-isolatieprojecten.
CORRY VERHOEVEN is senior ondernemingscoach bij aaff We praten wat af in dit land. Over klimaatverandering, duurzaam bouwen en innoverende projecten. Genoeg ambities, genoeg rapporten op de plank. Maar intussen kijken we weg van het echte knelpunt: het structurele gebrek aan mensen die het werk moeten doen. Zonder installateurs geen warmtepomp. Zonder bouwers geen biobased woning. Zonder technici geen leidingwerk. We investeren miljoenen in innovatie en beleid, maar zonder vakmensen blijft het bij mooie plannen. Met alleen een paar vacatures red je het niet. DURF JIJ HET ANDERS TE DOEN? Echte verandering vraagt lef en langetermijnvisie. Wie durft te investeren in opleiding, leerwerkplekken en doorgroeitrajecten? Of blijf je hopen dat ‘de markt’ vanzelf mensen aanlevert? Dat gaat niet gebeuren, want de concurrent zoekt dezelfde mensen als jij. ZONDER MENSEN GEEN BEDRIJF We spreken dagelijks bouwondernemers en installateurs die vastlopen door personeelstekort. Onze boodschap is oncomfortabel, maar nodig: zonder mensen geen strategie. Geen groei. Geen innovatie. Het grootste risico voor de energietransitie is niet geld of technologie, maar menskracht. Investeren in vakmensen is pure noodzaak, zeker in een maatschappij die volop in beweging is. ZIE JE MENSEN ALS KAPITAAL OF ALS KOSTENPOST? Wie heb je eigenlijk al in huis en wie wil je aantrekken? Wat drijft hen? Waar krijgen ze energie van? Wat kost moeite, wat gaat vanzelf? Duurzaam personeelsbeleid begint bij talentmanagement. Door écht te kijken naar wat mensen in zich hebben en willen ontwikkelen, kun je bouwen aan een duurzame organisatie. En het mooie is: daar zijn subsidies voor. In september gaat de SLIM-subsidie weer open voor leren en ontwikkelen in het mkb. LAAT DE MOTOR DUURZAAM DRAAIEN Geef ruimte voor ontwikkeling, steek in op hun talenten én bied een veilige werkomgeving en betrek medewerkers bij de koers. Niet omdat het moet, maar omdat het werkt. De toekomst moet niet alleen duurzaam zijn. Die moet ook met duurzaam personeel zijn. Ondernemen is topsport, elke dag opnieuw. Neem je mensen daarin mee en help ze het beste uit zichzelf te halen. Voor zichzelf én voor jouw bedrijfsdoelen. Want anders valt er straks weinig meer om op te bouwen. Zonder vakmensen geen duurzame toekomst FISCALE TIPS 9 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG NIEUWS Minder woningen en vergunningen ■In het tweede kwartaal van dit jaar zijn er minder nieuwbouwwoningen bijgekomen dan in dezelfde periode een jaar geleden. Ook zijn er minder bouwvergunningen afgegeven. Dat blijkt uit recente cijfers over de woningbouw van het CBS. In de maanden april, mei en juni zijn 16.000 nieuwbouwwoningen opgeleverd. Dat is ruim 6% minder dan in het tweede kwartaal van 2024. Een schril contrast met het eerste kwartaal, toen de nieuwbouw nog flink in de lift zat. In die periode werden er 28% meer woningen opgeleverd dan een jaar eerder. Er werden vergunningen afgegeven voor de bouw van 20.000 nieuwe woningen. Dat zijn er zo’n 3.300 minder dan in dezelfde periode vorig jaar. Het aantal vergunde nieuwbouwwoningen is een goede indicator van het aantal woningen dat in de nabije toekomst gebouwd wordt. Het aantal nieuwbouwwoningen in de ‘pijplijn’ is met 3.100 gestegen. Dit geeft aan hoeveel woningen en bedrijfsgebouwen een vergunning hebben voor nieuwbouw, maar nog niet klaar zijn. De laatste jaren neemt het aantal woningen in de pijplijn toe, ook gecorrigeerd voor het aantal afgeblazen bouwprojecten. Dit aantal neemt toe als er in een periode meer woningen of bedrijfsgebouwen worden vergund dan opgeleverd.
Tekst: Geert Hilferink - Foto's: Marcel Krijger FRISO DE ZEEUW, VOORZITTER ADVIESCOMMISSIE STOER “Bij een middenkabinet is het over en uit” 10 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025
INTERVIEW Emeritus hoogleraar Friso de Zeeuw (73 jaar) kent de onzekerheden die horen bij het adviseren van de overheid. Dat bewijst zijn werk als voorzitter van de Adviescommissie STOER (Schrappen Tegenstrijdige en Overbodige Eisen en Regelgeving) ook weer. Gedurende de opdracht werd het kabinet demissionair. “De Tweede Kamer oordeelde dat de woningnood dermate hoog is, dat er geen moratorium op dit thema kwam. Wij konden dus gewoon verder met ons onderzoek. Dat biedt natuurlijk geen garantie dat onze aanbevelingen door een nieuw kabinet worden overgenomen. Ik loop lang genoeg mee om te weten dat het werk dat je gedaan hebt soms voor niets is geweest.” Kijkend naar de actuele opiniepeilingen en de gepresenteerde verkiezingsprogramma’s acht De Zeeuw de kans op een middenkabinet vrij groot. “Als zo’n kabinet er komt en zij vinden dat met de wet Versterking regie Volkshuisvesting voldoende wordt ingegrepen op de woningmarkt, is het over en uit.” 80.000 WONINGEN ZIJN HAALBAAR Een andere onzekerheid is de vraag of de adviezen van de commissie daadwerkelijk kunnen leiden tot de bouw van jaarlijks 100.000 woningen. Een vraag die geen onderdeel was van de opdracht aan De Zeeuw, maar waarop hij wel wil reageren. “De gestelde ambitie is sinds het opstellen ervan nooit gehaald. Ik denk dat er maximaal 80.000 nieuwe woningen per jaar toegevoegd kunnen worden. Dan moet er echter nog wel veel gebeuren, want de bouwsector heeft tijdens de laatste crises te maken gehad met een flinke uitstroom. Gekoppeld aan de relatief hoge leeftijd van het huidige bouwpersoneel en de beperkte instroom van jongeren in de sector, kan dat een probleem worden. Daar zal ook serieuze aandacht voor moeten zijn vanuit de overheid, het onderwijs en de bouwsector zelf.” CONTINUÏTEIT VOOR AANNEMERS Industrialisatie kan bijdragen aan de versnelling, maar ook daarvoor is goede regelgeving nodig. “Fabrieksmatige woningbouw vraagt om heldere standaarNu de opdracht van de Adviescommissie STOER er officieel opzit, moeten voorzitter Friso de Zeeuw en de andere commissieleden afwachten wat het demissionaire kabinet met hun 150 aanbevelingen doet. Die reactie komt in oktober, de maand waarin ook een nieuwe Tweede Kamer wordt gekozen. “Het wordt een spannende periode, want dit lukt alleen als je een zwaar gemotiveerde minister hebt met steun uit de Kamer”, zegt De Zeeuw. den, anders gaat het geen voordelen opleveren. Het is vooral de factor mens die belangrijk is voor de snellere bouw van die aantallen woningen. Daarom zijn onze aanbevelingen slechts een deel van de oplossing. Aannemers hebben behoefte aan continuïteit, dan gaan ze weer investeren in mensen en middelen. Die continuïteit kan komen uit harde plancapaciteit, want het gebeurt nu nog te vaak dat plannen van de kaart vallen.” In de Nota Ruimte, die eind september wordt gepresenteerd, schets het demissionaire kabinet een beeld van onder meer de aanvullende locaties waar de komende decennia woningbouw gerealiseerd kan worden. “Samen met onze aanbevelingen kan dit een aanzet voor versnelling zijn, waarbij we als commissie wel benadrukken dat monitoring van projecten belangrijker wordt. Dan kan namelijk snel een vertraging geconstateerd en aangepakt worden. De politiek, projectontwikkelaars en bouwsector zijn nu aan zet om invulling aan onze aanbevelingen te geven.” ‘DRAMA VAN DE GOEDE BEDOELINGEN’ De Adviescommissie STOER is niet het eerste initiatief in de strijd tegen de stapeling van regelgeving, eisen en ambities die woningbouw ernstig vertragen. De Zeeuw: “Het probleem is al decennialang aanwezig, maar eerdere pogingen van onder meer de overheid zelf en de NEPROM om dit te doorbreken, kenden steeds teleurstellende uitkomsten.” Reden voor dat uitblijvende succes? De druk om het steeds beter te doen is erg groot. Het vermijden van risico’s op het gebied van veiligheid, gezondheid en duurzaamheid heeft een hoofdrol gekregen. De Zeeuw noemt het ‘het drama van de goede bedoelingen’. "Koersvast beleid is een voorwaarde voor een gezonde woningmarkt" 11 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG
“Zowel de politiek als de maatschappij is het er al jaren over eens dat het simpeler en sneller moet om de woningbouw te versnellen. Maar zodra het concreet wordt, hebben we te maken met een onevenwichtigheid in de machtsbalans. Dan blijkt de groep die voor steeds beter gaat, toch weer groter en blijft de versnelling uit.” ANDERE SITUATIE Van die onevenwichtigheid is in het huidige - demissionaire - kabinet geen sprake. De woningcrisis staat inmiddels bovenaan de maatschappelijke agenda en de verantwoordelijke minister maakt zich hard voor oplossingen. “Dat maakt de situatie nu wel anders. Ik ben door minister Keijzer gevraagd om op alle mogelijke manieren te kijken hoe we sneller en beter meer woningen kunnen toevoegen. Die mogelijkheden hebben we als commissie onderzocht en vertaald naar aanbevelingen.” Daarvoor heeft de commissie de volledige scope van de regelgeving in het woningbouwproces geanalyseerd, nadat eerst een knelpunteninventarisatie in het werkveld was gedaan. “Die leverde 350 knelpunten op. De oplossingen die men aandroeg waren lang niet allemaal realistisch. Zo opperde een aantal indieners om de provincie er helemaal tussenuit te halen. Leuk voor een discussie in de kroeg, maar niet uitvoerbaar...” INTENSIEF ONDER TIJDSDRUK Dankzij deze inventarisatie was de commissie wel snel in staat om mogelijke oorzaken van vertraging in het bouwproces in beeld te brengen. “Van de voorfase en grondverwerking, het omgevingsplan tot het Bbl, en de bezwaar- en beroepsprocedures. Daarmee zijn we als commissie aan de slag gegaan en hebben we in het voorjaar onze eerste aanbevelingen al gepresenteerd. In juli volgde het tweede deel en hebben we ons eindrapport aangeboden aan de minister. Een heel intensief traject onder flinke tijdsdruk” Die druk had de adviescommissie zichzelf opgelegd. “We onderzochten manieren om de woningbouw te versnellen, daar hoort een snelle advisering bij. Met de verschillende specialisten binnen de adviescommissie konden we op alle terreinen binnen de Omgevingswet snel analyseren en adviseren.” METEEN KRITIEK De aanbevelingen werden in twee fases gepresenteerd. In de eerste fase is vooral gekeken naar de versnellingskansen die het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) biedt. Minister Keijzer ging direct met de aanbevelingen binnen haar portefeuille aan de slag, ondanks de kritiek die er op de aanbevelingen kwam. “Dat hadden veel mensen niet verwacht. Zo was er veel discussie over ons voorstel om de eisen aan de plafondhoogte te verlagen en steilere trappen toe te staan. Terwijl het puur om het eisenniveau gaat dat gemeenten kunnen stellen voor plafondhoogten. Wij adviseren wat meer te kijken naar de normen die in WestEuropa gelden dan zitten wij nog steeds aan de bovenkant, letterlijk en figuurlijk. Maar sommigen reageerden alsof niet het plafond, maar de hemel naar beneden kwam.” Al die lieden die zo tekeer gaan, spreken zich tegelijkertijd uit voor de bouw van kleinere woningen, omdat we volgens hen te groot wonen in vergelijking met andere Europese landen. “Heel apart, want bij het voorstel voor een lager plafond gaat het dak eraf, maar kleinere woningen zijn wel een goed idee…” ‘NIET ZO RADICAAL’ De aanbevelingen die in de tweede fase zijn gedaan, wachten nog op een politiek oordeel. Het demissionaire kabinet komt 13 oktober met een reactie op alle 150 aanbevelingen. “Daarbij zitten de aanbevelingen die ook betrekking hebben op verantwoordelijkheden van andere ministeries, zoals IenW. Bouwen bij luchthavens, omgaan met vervuilde grond, omgevingsveiligheid en flora en fauna bijvoorbeeld.” Ook op die aanbevelingen kwam al de nodige kritiek uit de sector en politiek na de presentatie. “Het totaal van de 150 aanbevelingen is voor Nederland misschien vrij radicaal, maar op zichzelf zijn de voorstellen niet zo radicaal. We hebben in veel gevallen bij 12 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025
INTERVIEW sectorale regels het schuifje net iets meer richting snellere en goedkopere woningbouw geschoven.” BESPARING DOOR MAATREGELEN Hoewel niet alle gedane aanbevelingen zijn doorgerekend, kan in de voorbereidende fase van een project tot twee jaar tijdwinst geboekt worden. “Als gemeenten sneller kunnen werken en de Raad van State evident ongegronde bezwaren meteen afwijst, is dat mogelijk. De aanpassingen van de bouwvoorschriften die we voorstellen, kunnen volgens onze inschatting een kostenreductie tot 10.000 euro per woning opleveren. En als we ervan uit gaan dat er door de gemeente geen aanvullende bouwtechnische voorwaarden meer stellen, zoals wij voorstellen, loopt dat voordeel op termijn op tot globaal 30.000 euro.” “Dit moet nog wel verder onderzocht worden, hiervoor had onze commissie geen tijd. Bovendien vraagt dit andere disciplines, maar een Kamermeerderheid heeft al aangegeven die doorrekening te willen ontvangen.” KOERSVAST BELEID Vooruitlopend op de Tweede Kamerverkiezingen schreef De Zeeuw deze zomer samen met hoogleraren Peter Boelhouwer (TU Delft) en Jan Rouwendal (VU) en expert gebiedsontwikkeling Desiree Uitzetter het manifest ‘Wonen in de nieuwe kabinetsperiode’. Hierin waarschuwen ze het nieuwe kabinet voor tien valkuilen en geven ze zes verschillende ingrediënten voor structurele verbeteringen. Het integraal overnemen van de aanbevelingen van de Adviescommissie STOER is daar een onderdeel van, maar ook de kansen om woningen toe te voegen binnen de bestaande voorraad worden benoemd. “Als commissie dragen wij het stokje over aan de politiek en in het manifest vragen we nadrukkelijk om koersvast beleid. Dat is een voorwaarde om te komen tot een gezonde woningmarkt.” Houd Europa in de gaten De adviescommissie roept de overheid in haar aanbevelingen op om de ontwikkelingen in Europa goed te volgen. Enerzijds om te kijken waar Europese regels kunnen helpen in standaardisering en versnelling, maar ook om nieuwe belemmeringen te voorkomen. “Flora en faunawetgeving, de kaderrichtlijn Water en nieuwe natuurmaatregelen die in Brussel worden afgekondigd, kunnen zorgen voor nieuwe hobbels in de Nederlandse woningbouw”, waarschuwt De Zeeuw. "De gestelde ambitie van 100.000 woningen is sinds het opstellen ervan nooit gehaald" 13 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG
Tekst: Geert Hilferink - Foto's: Kees Stuip Ivo Koch, Imke Boerema en Ronald Lutgers (v.l.n.r.) voor het provinciehuis van Drenthe in Assen. 14 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025
OPDRACHTGEVER WINNAAR MKB INFRA AANBESTEDINGSAWARD PROVINCIE DRENTHE “Kracht zit in de eenvoud van de aanbesteding” Het winnen van de MKB INFRA AanbestedingsAward 2025 kwam voor het team van de provincie Drenthe wel als een kleine verrassing. “Voor ons is deze manier van werken al vele jaren vertrouwd, dus we hadden niet direct verwacht met de award terug te keren”, zegt Ronald Lutgers, inkoopadviseur van de provincie. Het geheim van het succes? Iedere tender zo eenvoudig mogelijk insteken. Samen met Imke Boerema, Assetbeheerder Groen en Ivo Koch, Domeinmanager Bedrijfsvoering vertelt Lutgers over het aanbestedingsbeleid van de provincie en de kansen die mkb-aannemers daarin krijgen. Voor de gelegenheid is de award even van de afdeling gehaald en op de tafel in de spreekkamer van het provinciehuis in Assen gezet. “Hij staat bij toerbeurt op de verschillende betrokken afdelingen, want we zijn er zeker trots op”, zegt Koch. EERLIJKE KANSEN In het aanbestedingsbeleid van de provincie Drenthe staat het creëren van een gelijk speelveld centraal. “We willen mkb-bedrijven een eerlijke kans geven, ook bij de grote werken. Bij die projecten kijken we welke onderdelen we mogen opknippen om het zo voor het mkb haalbaar te maken”, zegt Lutgers. Zo is een maaicontract opgedeeld in drie rayons zodat drie aannemers een deel van de opdracht kunnen uitvoeren. Die aanpak geldt voor onderhandse en meervoudige aanbestedingen, maar ook voor Europese, hoewel dat een ander verhaal is, zegt Boerema. “Door niet te veel voorwaarden te stellen, bieden we ook lokale en regionale aannemers een kans om in te schrijven. Daarbij blijven we wel kritisch kijken naar de inschrijvingen en welke aannemers geschikt zijn voor de klus. Er moet een goede balans zijn, maar aan de voorkant willen we geen onnodige drempels opwerpen.” COMPLEX PROCES De kracht van het Drentse aanbestedingsbeleid zit hem volgens Lutgers dan ook in de eenvoud ervan. “Aanbesteden is een complex proces. Door de tenders zo eenvoudig mogelijk in te steken, verlagen we de Ronald Lutgers: “Aanbesteden is een complex proces.” 15 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG
drempel om in te schrijven en bovendien verkleinen we zo de kans dat inschrijvers fouten maken. De grote aannemers hebben vaak een eigen tenderafdeling met specialisten, maar voor de meeste mkb’ers geldt dat ze die niet hebben. En ook zij moeten een goede inschrijving kunnen doen.” Een soortgelijke aanpak hanteert Drenthe in het verhardingsprogramma. “Daarin hanteren we onder meer de MKI en ook daarvoor hebben de grote bedrijven vaak personeel dat zich daar specifiek op richt. De kleinere mkb-aannemers hebben die ruimte niet en dat maakt het lastiger voor deze groep.” BELANGRIJKE ROL VAN MKB De inzet op samenwerking met het regionale mkb is voor de provincie in meerdere opzichten een bewuste keuze. Lutgers: “Het midden- en kleinbedrijf vertegenwoordigt iets meer dan 95% van alle bedrijven in Drenthe. Het economisch belang van het mkb voor de provincie is dus enorm groot. De focus op samenwerken is dan ook vastgesteld beleid.” Boerema noemt de gebiedskennis van de mkb-aannemers van grote waarde. “Zij kennen iedere plek en spreken de taal van de inwoners. Dat is bij veel werkzaamheden die ze uitvoeren belangrijk. Bovendien is het prettig samenwerken met mkb-bedrijven omdat ze – net als wij – platte organisaties zijn. De contacten zijn snel gelegd en we weten elkaar makkelijk te vinden. We begrijpen elkaar.” VERIFICATIEGESPREK In de gunning van opdrachten speelt de beste prijs-kwaliteitverhouding een voorname rol. “We willen meer dan alleen een Plan van Aanpak. We vragen de inschrijvers ook om in te gaan op doelstellingen en korte concrete criteria die voor ons belangrijk zijn. Op die manier kunnen we de verschillen tussen de binnengekomen inschrijvingen goed beoordelen”, zegt Boerema. De provincie merkt dat AI in toenemende mate wordt gebruikt in het aanbestedingsproces. “Dat speelt inderdaad wel een rol, maar we hebben standaard een verificatiegesprek met inschrijvers zodat we zeker weten dat de inschrijver kan waarmaken wat hij belooft.” AMBASSADEURSCHAP De oproep van de jury van de MKB INFRA AanbestedingsAward om als een ambassadeur de kennis over het eigen inkoopbeleid te delen met anderen, is in Drenthe in goede handen. “We delen al langer kennis over onze manier van inkopen en de voordelen daarvan”, zegt Koch. “Met gemeenten en waterschappen in de eigen en omliggende provincies. De award is een mooie waardering voor onze jarenlange manier van werken als opdrachtgever. Die kennis blijven we delen.” De provincie deelt ook continu kennis met de markt, onder meer over doelstellingen op het gebied van klimaat, circulariteit en soci- "We weten elkaar makkelijk te vinden" Imke Boerema: “Aan de voorkant willen we geen onnodige drempels opwerpen.” “De award staat bij toerbeurt op de afdelingen, want we zijn er zeker trots op”, zegt Koch. 16 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025
Juryoordeel Opdrachtgever Drenthe was door aannemer Van der Weerd Grafhorst genomineerd voor de MKB INFRA AanbestedingsAward. Medefinalisten waren de gemeente Oost Gelre en waterschap Rivierenland. Tijdens de uitreiking van de award citeerde juryvoorzitter Peter Remmits het juryrapport. “Bij winnaar Drenthe vormt het ‘samen voor en met de markt’ de kern van inkoop en wordt met veel trots de samenwerking met het mkb geventileerd en geëtaleerd. De wijze van communicatie is helder en to the point en bij het uitnodigingsbeleid wordt klip en klaar op inzet mkb gekoerst. Daarbij is veel ruimte voor meervoudig onderhands aanbesteden. Daarnaast is er aandacht voor financiële aspecten (geen bankgaranties, wel tendervergoedingen), worden zaken niet ingewikkelder gemaakt dan nodig en projecten niet onnodig groot gemaakt. De jury hoopt dat deze insteek niet alleen op opdrachtniveau, maar ook buiten de opdrachten om in de regio verder wordt uitgedragen en de award daarin een stimulans mag zijn.” Gelijk speelveld Met de MKB INFRAAanbestedingsAward wordt ingespeeld op de aanbestedingswetgeving, waardoor een gelijk speelveld voor grote en mkb-bedrijven moet ontstaan en eerlijke concurrentie wordt gestimuleerd. De instelling van de tweejaarlijkse prijs heeft tot doel opdrachtgevers uit overheden en semi-overheden te stimuleren mkb-bedrijven betere kansen op opdrachten in de grond-, weg- en waterbouw te geven. Met de prijs hoopt MKB INFRA dat vernieuwende oplossingen worden geïnitieerd en optimale prijs-prestatieverhoudingen worden bereikt, waarmee tevens het maatschappelijk belang wordt gediend. Eerdere prijswinnaars waren de gemeenten Nijmegen, Steenwijkerland, Tilburg, Enschede, Den Haag en Eindhoven. OPDRACHTGEVER ale ontwikkelingen. “Die organisatiedoelstellingen komen ook terug in ons inkoopbeleid dus ze moeten steeds geactualiseerd worden als die doelstellingen worden aangepast. Belangrijk en uitdagend streven daarbij is dat die organisatiedoelstellingen geen extra hobbels voor onze partners worden”, zegt Koch. "We willen mkb-bedrijven een eerlijke kans geven, ook bij de grote werken" Aannemer Van der Weerd Grafhorst nomineerde de provincie voor de award. (Foto: Van der Weerd Grafhorst) 17 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG
Tekst: Geert Hilferink - Foto's: Kees Stuip DAKDEKSTER DANIËLLE HULSING VAN HULSING GROUP “Geen snelle meters, maar tijd voor kwaliteit” De agenda van Hulsing Group is, net als die van veel andere gespecialiseerde aannemers, al geruime tijd goed gevuld. Dakdekkers Daniëlle en Paul Hulsing voeren de werkzaamheden samen uit. Als koppel op hetzelfde werk, maar ook alleen op verschillende projecten. Daniëlle Op het dak van het statige Schip van Blaauw aan de Generaal Foulkesweg in Wageningen vervangt Paul Hulsing zorgvuldig enkele roodkleurige leien. Het voormalige Laboratorium voor Plantenfysiologie van de Landbouwhogeschool Wageningen werd in 1920 gebouwd en is een rijksmonument. Staand op de ladder assisteert zijn vrouw Daniëlle hem om te zorgen dat hij efficiënt kan doorwerken. Het echtpaar runt samen Hulsing Group in Grashoek, een gespecialiseerd dakdekkersbedrijf met passie voor ambachtelijk vakwerk. heeft onder meer de opleiding Dakdekken platte daken gevolgd, maar werkt ook op hellende daken. De toevoeging van de woorden ‘the art of roofing’ aan het bedrijfslogo is een bewuste keuze van het ondernemersechtpaar. Behalve pannendaken en bitumineuze (platte) daken dekt Hulsing ook leien daken, en verzorgt Paul koper- en zinkwerk. Voor nieuwbouw, onderhoud, renovatie en restauratie. Naast een VvE werken Daniëlle en Paul vooral voor particuliere klanten. PERSOONLIJK CONTACT Het werkgebied van Hulsing strekt zich uit van Wageningen tot Maastricht. “We nemen opdrachten aan die maximaal een uur rijden van Grashoek liggen. Paul heeft in het verleden leiding gegeven aan meerdere ploegen en reed soms 600 kilometer op een dag om alle projecten te bezoeken. Dat willen we niet meer”, zegt Daniëlle. De dakdekkers hebben veel vaste klanten, vooral onder eigenaren van monumenten. “We doen alles in eigen opdracht en houden zo de regie over elk werk dat we aannemen. Met iedere klant hebben we persoonlijk contact. Door goed werk af te leveren, creëren we vertrouwen en dat loont.” CONTROLE VAN OPGELEVERD WERK Op het moment dat Daniëlle zich op een werk meldt en de klant hoort dat zij het dak op gaat, krijgt ze regelmatig verbaasde en enthousiaste reacties. “De meeste mensen verwachten een mannelijke dakdekker, maar ze zijn vaak vooral blij verrast. Som18 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025
JONG & ONDERNEMEND mige klanten zeggen eigenlijk wel blij te zijn dat ik er ben omdat ze denken dat vrouwen toch zorgvuldiger en netter werken”, zegt Daniëlle glimlachend. Met die zorgvuldigheid van het werk zit het bij Hulsing sowieso wel goed, zo zegt de onderneemster. “Kwaliteit is de basis van het vertrouwen dat klanten in ons hebben en daar zijn we zuinig op. Bovendien doen we heel veel reparaties van werk dat door collega’s niet goed is gedaan. Dat voorkomen wij door aan het eind van elk werk grondig te controleren of het eindresultaat goed is. Wij hoeven niet in korte tijd zoveel mogelijk meters te maken, maar nemen liever iets meer tijd voor kwaliteit. De materialen waarmee we werken, laten zich niet sneller verwerken, maar vragen de tijd die nodig is om ze goed te verwerken. Daardoor hoeven wij ook niet terug voor reparaties aan ons eigen werk.” VAN HUIS UIT Lessen die Daniëlle en Paul leerden in het familiebedrijf van Pauls’ ouders. Geboren en getogen in een dakdekkersgezin ontwikkelde zijn liefde voor het ambacht zich al op jonge leeftijd. “Wij kregen op 16-jarige leeftijd een relatie dus vanaf dat moment leerde ik de wereld van het dakdekken ook kennen”, zegt Daniëlle. “De moeder van Paul werkte mee in het bedrijf, ook op het dak. Voor mij was het dus al snel heel normaal dat ook vrouwen als dakdekker werken.” Zelf volgde de nu 38-jarige Daniëlle destijds de opleiding machinaal houtbewerken. “Ik vond het toen al leuk om technisch bezig te zijn en werk graag in de buitenlucht. Paul en ik zijn in het familiebedrijf gaan werken en dat hebben we tot 2014 gedaan. Toen besloten we om samen een eigen bedrijf te starten.” GOEDE BALANS WERK EN PRIVÉ Daniëlle is sinds vijf jaar weer actief op het dak. “Nadat we kinderen kregen, heb ik bewust tien jaar de tijd genomen voor het gezin en toen de kinderen oud genoeg waren, ben ik weer het dak op gegaan. De balans "Ambachtelijk vakwerk blijft op veel daken nodig, in de nabije toekomst, maar ook daarna" 19 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG
JONG & ONDERNEMEND tussen werk en ons gezin vinden we belangrijk. Dat is ook een van de redenen waarom we geen personeel willen. We hebben nu volledig de controle over onze agenda en die vrijheid bevalt ons erg goed.” Overigens werkt Hunting Group voor sommige klussen wel samen met andere bedrijven. “We kennen inmiddels de goede dakdekkers waarop we een beroep kunnen doen. Daarbij merken we wel dat iedereen het momenteel enorm druk heeft. Er is veel schaarste in onze branche, maar daarin staat de bouwsector niet alleen.” AMBACHT BLIJFT NODIG Hoewel in de woningnieuwbouw prefab daken al enige jaren worden toegepast, is Daniëlle ervan overtuigd dat het ambachtelijke dakdekken niet verdwijnt. “Zeker niet bij reparatie en restauratie. Daar komt altijd veel stelwerk bij kijken en dat moet ter plaatse door een vakman worden uitgevoerd. Het gaat in veel gevallen om unieke situaties op daken en daarvoor is prefab geen oplossing. Elk dak vraagt om een eigen aanpak.” Om te zorgen dat de ondernemers op de hoogte blijven van het laatste nieuws over onder meer regelgeving, veiligheid en andere brancheontwikkelingen is Hulsing aangesloten bij Gebouwschil Nederland (GNL). “Naast dakdekkers kom je daar ook de zinkmeesters en leidekkkers tegen. Specialisaties waarin Paul ook werkt dus het lidmaatschap biedt ons veel voordelen.” VERTROUWEN IN TOEKOMST Daniëlle en Paul zien de toekomst dan ook met vertrouwen tegemoet. “We zijn allebei nog geen 40 jaar en gaan bewust met onze tijd om. Gekoppeld aan onze vaste klantenkring en de continue vraag zijn wij optimistisch. Ambachtelijk vakwerk blijft op veel daken nodig, in de nabije toekomst, maar ook daarna”, zegt Daniëlle. Voorlopig ziet het er niet naar uit dat het familiebedrijf in die toekomst wordt voortgezet door een van de beide kinderen. “Onze zoon wil graag loodgieter of installateur worden en onze dochter wil met dieren werken. Hoewel ze net als hun vader zijn opgegroeid in een dakdekkersgezin, is die vonk niet overgeslagen”, besluit Daniëlle lachend. "De meeste mensen verwachten een mannelijke dakdekker, maar ze zijn vaak vooral blij verrast" 20 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025
Tekst: Hans Fuchs - Foto's: Kees Stuip PROFIEL PREDICAAT HOFLEVERANCIER VOOR BOUWMIJ HENDRIKS Duurzaam bouwen met Drentse nuchterheid Voor de bouw van 96 appartementen in Assen deed woningcorporatie Actium een beroep op een lokale aannemer die al 101 jaar in de regio actief is: Bouwmij Hendriks. In het project staat duurzaamheid voorop. De daken krijgen hergebruikte kanaalplaatvloeren, de kozijnen zijn deels uit reclaimed hardhout, een kliksysteem maakt de bakstenen aan de gevels losmaakbaar. Zelfs met de vleermuispopulatie wordt rekening gehouden. Het is niet de eerste keer dat Bouwmij Hendriks voor Actium aan de Zilverschoonstraat actief is. In de zomer van 2022 bouwde het Assense mkb-bedrijf al eens een appartementencomplex voor de corporatie. Bij de vervolgopdracht die het familiebedrijf nu onder handen heeft, gaat het om net geen honderd duurzame appartementen - gasloos en 'label A met een paar plusjes', vertelt algemeen directeur Henk ten Brink. De appartementen hebben één tot drie slaapkamers en zijn ontworpen door HJK architecten, het Sinds 1924 Bouwmij Hendriks werd in 1924 opgericht door Albert Hendriks, die in dat jaar een lokaal timmerbedrijf startte in Assen. Na zijn overlijden in 1958 naam zoon Wolter de onderneming over. Dat was het begin van de transformatie tot het bedrijf van nu; een breed georiënteerde allround aannemer die actief is in de woning- en utiliteitsbouw, design & build, en beheer en onderhoud. Het werkgebied, vroeger een cirkel van vijf tot tien kilometer om Assen, is uitgegroeid tot de drie noordelijke provincies. Henk ten Brink, getrouwd met Fenny, de dochter van Wolter Hendriks, trad in 1986 aan in het bedrijf. In 2006 werd hij algemeen directeur: “Het bedrijf deed lange tijd alleen woningbouw. Om het risico te spreiden zijn we ons lang geleden ook gaan toeleggen op andere disciplines. Woningbouw en utiliteit maken momenteel beide veertig procent van onze portefeuille uit. Onderhoud en beheer is goed voor twintig procent van onze omzet. Dat doen we voor bijvoorbeeld corporaties als Actium en Woonborg, die hun eigen beheer en onderhoud uitbesteden, inclusief het verduurzamen van hun woningbestand. Daarnaast volgen we tenders en hebben we de kennis en competentie in huis om design & build te werken.” Geen reguliere kalkzandsteenblokken maar Caldubo, een duurzame variant. 21 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG
bureau waar Bouwmij Hendriks in 2022 ook al mee samenwerkte. EIGENTIJDSE DUURZAME NIEUWBOUW Voor de nieuwbouw werden vier flats gesloopt. In overleg met de woningstichting en wethouder komen er ook vier nieuwe flats voor terug – dit keer met kelders, voor de bergingen. Zo is op de begane grond ruimte vrijgespeeld voor appartementen, goed voor een sprong van 84 naar 96 appartementen. Henk ten Brink: “Zo creëren we eigentijdse en duurzame nieuwbouw en vergroten de woningvoorraad in de gemeente Assen.” De oplevering van de woningen aan de Zilverschoonstraat staat voor medio 2026 gepland. De bouw van de vier flats aan de Zilverschoonstraat is de grootste opdracht ooit voor Bouwmij Hendriks. De aannemer bouwt het project in vier treintjes, vertelt Henk ten Brink: “We zijn hier in oktober 2024 gestart. Als in flat A de kelderfundering en de beganegrondvloer gerealiseerd zijn, is in flat C de kelder in voorbereiding. Dat doen we vanwege de beperkte ruimte op de bouwplaats en het vele grondverzet in verband met de kelders. Daarnaast geeft het ons de mogelijkheid om alle disciplines met zoveel mogelijk vaste ploegen uit te voeren, zodat we een constante kwaliteit kunnen waarborgen.” FOOTPRINT Actium legt in het project de lat hoog op het gebied van duurzaamheid. Installatietechnisch - met warmtepomp, ledverlichting, PV en oplaadpunten voor scootmobielen in de kelders - maar ook als het gaat om de footprint van de nieuwbouw. Actium stelt eisen aan bouwmaterialen, uitvoering en het natuurinclusieve karakter van de f lats. De 96 nieuwe woningen van Actium krijgen daken uit hergebruikte kanaalplaatvloeren en kozijnen met hout uit circulair gesloopte panden. Een deel van de kozijnen in de nieuwe flats bestaat straks uit reclaimed hardhout, geoogst via Insert - een initiatief van Veras, de organisatie van circulaire slopers die is aangesloten bij de AFNL. Na rei- "Wij gaan stapje voor stapje samen met onze opdrachtgevers richting klimaatneutraal bouwen en wonen" Op de begane grond is ruimte voor 12 extra appartementen. Verdeeld over vier gebouwen worden in totaal 96 nieuwe appartementen gebouwd. 22 BOUWBELANG | NUMMER 3 - 2025
PROFIEL niging en een kwaliteitscontrole keert de helft van de toiletfonteinen uit de oude flats terug in de nieuwbouw. De gevels worden deels opgetrokken uit Finti, thermisch gemodificeerd grenen. In plaats van reguliere kalkzandsteenblokken gebruikt Bouwmij Hendriks in de Zilverschoonstraat Caldubo, een duurzame variant met 40% gerecyclede grondstof. NAAR KLIMAATNEUTRAAL En dan die vleermuizen. Opdrachtgever Actium creëert in de nieuwbouw leefruimte voor de kolonie vleermuizen die voorheen onderdak vond in de spouwmuren van de gesloopte flats. De corporatie monitort vijf jaar lang of de dieren zich in de nieuwe flats vestigen en hoe ze zich houden. Bijzonder is dat de corporatie daarbij twee opties onderzoekt. De helft van de flats krijgt traditioneel metselwerk, met vleermuisvoorzieningen. In twee andere flats komt het ClickBrick systeem van Wienerberger, ook met voorzieningen voor de dieren. Henk ten Brink: “Het kliksysteem is duurzamer dan traditioneel metselwerk; de stenen worden droog gestapeld en zijn zodoende losmaakbaar. Je kunt ze hergebruiken in een volgend bouwproject. Punt van aandacht bij dat kliksysteem is dat er meer wind in de spouw komt. Atrium onderzoekt of dat effect heeft op het vleermuisbestand. Zo weten we over vijf jaar of ook dit kliksysteem zich leent als vleermuishabitat.” DUURZAAM BOUWEN IS TOEKOMST Ten Brink kijkt de aandacht voor de vleermuizen naar eigen zeggen met 'Drentse nuchterheid' aan: “Duurzaam bouwen is de toekomst. Wij komen door de aandacht van politiek en opdrachtgevers voor klimaat, hergebruik en natuurinclusief bouwen voortdurend in aanraking met nieuwe thema's. Wij kijken altijd wat wij daar mee kunnen en hoe we de kennis van onze mensen op deze gebieden op peil houden. We hebben een CO2-certificaat, werken met accugereedschap, zorgen dat we logistiek slim opereren. Zo gaan wij stapje voor stapje samen met onze opdrachtgevers mee richting klimaatneutraal bouwen en wonen. En dat doen we graag zo goed mogelijk; het gaat ons om het verbeteren en om het voortbestaan van ons bedrijf.” HOFLEVERANCIER Vorig jaar vierde Bouwmij Hendriks zijn honderdjarig bestaan, een jubileum dat leidde tot de toekenning van het Predicaat Hofleverancier. Dat wordt vergeven aan bedrijven die honderd jaar of langer bestaan en een vooraanstaande plaats innemen in hun regio. Henk ten Brink: “Wij werken al 101 jaar vanuit Assen en doen dat met liefde voor het vak en vanuit de kernwaarden samenwerken, vertrouwen en respect – binnen ons bedrijf, met onze klanten en voor de lokale gemeenschap. Als erkend leerwerkbedrijf zetten we ons in voor de toekomst van onze sector. Op bouwprojecten voor de gemeente Assen stellen wij werkervaringsplaatsen beschikbaar, als stap op weg naar een baan. In samenwerking met praktijkopleiding PrO in Assen helpen we jongeren met praktijkstages aan de nodige ervaring in de bouw.” TROTS Het vergeven van het Predicaat Hofleverancier gebeurt niet lichtzinnig, ondervond het bedrijf. Henk ten Brink: “De bestuurders en de onderneming zelf moeten van onbesproken gedrag zijn. Onze hele bedrijfsgeschiedenis is gecheckt, we zijn gecontroleerd op criminele activiteiten, fraude en belastingtechnisch. Zelfs de arbeidsinspectie kwam langs.” Het predicaat geeft bedrijven het recht om het koninklijk wapen te voeren met de toevoeging 'Bij Koninklijke Beschikking Hofleverancier'. Ten Brink: “Dat wij groen licht kregen maakt ons als bedrijf heel trots. Als ik het predicaat bij een andere ondernemer aan de gevel zie hangen weet ik: 'Die mensen, die kunnen wat'.” Rekenwerk in de vingers Bouwmij Hendriks heeft veertig man in dienst. Dat is fors minder dan de 330 man personeel die Bouwmij Hendriks voor de crisis in de jaren tachtig telde. Ten Brink: “We hadden destijds alle disciplines in huis. Als gevolg van de crisis hielden we alleen onze timmermannen over, de rest ging in onderaanneming. Daarna bleef onze bedrijfsgrootte jaren stabiel op veertig tot 45 man.” Tot aan de financiële crisis in 2008. Ten Brink: “We verloren in een oogwenk vijf miljoen euro aan werk. Van de 44 werknemers moesten er dertien uit. Die haalden we daarna deels weer terug. Op ons kantoorpersoneel hebben we toen niet bezuinigd. Dat heeft ons vier jaar lang veel geld gekost, maar daarna hadden we wel nog de mensen in huis die het bouwkundige rekenwerk in de vingers hadden. Die kennis was bij veel andere bedrijven weggevloeid. Dankzij die houding werken hier betrokken collega's die met plezier naar hun werk gaan. Dan komt er ook een hoop meer werk uit je handen.” Een deel van de kozijnen bestaat uit reclaimed hardhout. 23 NUMMER 3 - 2025 | BOUWBELANG
www.bouwbelang.comRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=